{"id":5768,"global_id":"dewabp.com\/tr?id=5768","global_id_lineage":["dewabp.com\/tr?id=5768"],"author":"4","status":"publish","date":"2026-03-23 12:26:51","date_utc":"2026-03-23 12:26:51","modified":"2026-03-23 12:33:12","modified_utc":"2026-03-23 12:33:12","url":"https:\/\/dewabp.com\/tr\/takvim\/dersim-tertelesinin-1937-baslamasi\/","rest_url":"https:\/\/dewabp.com\/tr\/wp-json\/tribe\/events\/v1\/events\/5768","title":"Dersim Tertelesinin (1937) Ba\u015flamas\u0131","description":"<p data-path-to-node=\"0\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-5776 \" src=\"https:\/\/dewabp.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Pir-Seyit-Riza-1937.png\" alt=\"\" width=\"918\" height=\"459\" srcset=\"https:\/\/dewabp.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Pir-Seyit-Riza-1937.png 880w, https:\/\/dewabp.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Pir-Seyit-Riza-1937-300x150.png 300w, https:\/\/dewabp.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Pir-Seyit-Riza-1937-768x384.png 768w, https:\/\/dewabp.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Pir-Seyit-Riza-1937-18x9.png 18w\" sizes=\"auto, (max-width: 918px) 100vw, 918px\" \/><\/p>\n<p data-path-to-node=\"0\"><b data-path-to-node=\"0\" data-index-in-node=\"0\">Dersim Tertelesi<\/b>, 1937-1938 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Tunceli (eski ad\u0131yla Dersim) b\u00f6lgesinde ya\u015fanan asker\u00ee harek\u00e2t\u0131, sonras\u0131ndaki kitlesel \u00f6l\u00fcmleri ve s\u00fcrg\u00fcnleri ifade etmek i\u00e7in b\u00f6lge halk\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lan terimdir. Zazaca bir kelime olan <b data-path-to-node=\"0\" data-index-in-node=\"239\">&#8220;Tertele&#8221;<\/b>, b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m, k\u0131r\u0131m veya alt\u00fcst olu\u015f anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"1\">Bu trajik olaylar\u0131 \u015fu ana ba\u015fl\u0131klarla \u00f6zetleyebiliriz:<\/p>\n<h5 data-path-to-node=\"2\">1. Nedenleri ve Arka Plan<\/h5>\n<p data-path-to-node=\"3\">Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda devlet, merkezi otoriteyi t\u00fcm \u00fclkede hakim k\u0131lmak istiyordu. Dersim, co\u011frafi yap\u0131s\u0131 ve a\u015firet sistemi nedeniyle devletin denetimine girmekte zorland\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lge olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. 1935 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan <b data-path-to-node=\"3\" data-index-in-node=\"233\">Tunceli Kanunu<\/b> ve b\u00f6lgeye bir &#8220;Umumi M\u00fcfetti\u015f&#8221; atanmas\u0131, gerilimi t\u0131rmand\u0131rd\u0131. Devlet bu s\u00fcreci &#8220;asayi\u015fi sa\u011flama ve modernle\u015fme&#8221; olarak tan\u0131mlarken, b\u00f6lgedeki a\u015firetler bunu \u00f6zerkliklerine ve ya\u015fam bi\u00e7imlerine bir m\u00fcdahale olarak alg\u0131lad\u0131.<\/p>\n<h5 data-path-to-node=\"4\">2. Olaylar\u0131n Geli\u015fimi<\/h5>\n<ul>\n<li data-path-to-node=\"5,0,0\"><b data-path-to-node=\"5,0,0\" data-index-in-node=\"0\">Seyit R\u0131za:<\/b> Hareketin en \u00f6nemli fig\u00fcrlerinden biri olan Seyit R\u0131za, a\u015firet lideri ve inan\u00e7 \u00f6nderiydi. B\u00f6lgedeki direncin sembol\u00fc haline geldi.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"5,1,0\" data-index-in-node=\"0\">Asker\u00ee Harek\u00e2t:<\/b> 1937&#8217;de ba\u015flayan operasyonlar, 1938&#8217;de \u00e7ok daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir h\u00e2l ald\u0131. Karadan y\u00fcr\u00fct\u00fclen harekata hava sald\u0131r\u0131lar\u0131 da e\u015flik etti. (T\u00fcrkiye&#8217;nin ilk kad\u0131n pilotu Sabiha G\u00f6k\u00e7en de bu harekatta g\u00f6rev alm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"5,2,0\" data-index-in-node=\"0\">\u0130damlar:<\/b> Seyit R\u0131za, o\u011flu ve arkada\u015flar\u0131 15 Kas\u0131m 1937&#8217;de Elaz\u0131\u011f Bu\u011fday Meydan\u0131&#8217;nda idam edildi.<\/li>\n<\/ul>\n<h5 data-path-to-node=\"6\">3. Sonu\u00e7lar\u0131 ve \u0130nsani Boyut<\/h5>\n<ul data-path-to-node=\"7\">\n<li><b data-path-to-node=\"7,0,0\" data-index-in-node=\"0\">Can Kay\u0131plar\u0131:<\/b> Resmi verilere g\u00f6re 13 binden fazla ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, ancak \u00e7e\u015fitli kaynaklar ve tan\u0131kl\u0131klar bu say\u0131n\u0131n \u00e7ok daha y\u00fcksek oldu\u011funu ifade etmektedir.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"7,1,0\" data-index-in-node=\"0\">S\u00fcrg\u00fcnler:<\/b> Harekat\u0131n ard\u0131ndan binlerce ki\u015fi Bat\u0131 Anadolu&#8217;daki \u00e7e\u015fitli illere zorunlu g\u00f6\u00e7e (iskan) tabi tutulmu\u015ftur.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"7,2,0\" data-index-in-node=\"0\">Kay\u0131p K\u0131zlar:<\/b> Ailelerinden kopar\u0131lan pek \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z \u00e7ocu\u011funun subay ailelerine evlatl\u0131k verilmesi, bu trajedinin en \u00e7ok konu\u015fulan ve ara\u015ft\u0131r\u0131lan y\u00f6nlerinden biri olmu\u015ftur.<\/li>\n<\/ul>\n<h5 data-path-to-node=\"8\">4. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Anlam\u0131<\/h5>\n<p data-path-to-node=\"9\">2011 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan, devlet ad\u0131na bu olaylar i\u00e7in resmi bir <b data-path-to-node=\"9\" data-index-in-node=\"92\">\u00f6z\u00fcr<\/b> dilemi\u015ftir. Dersim Tertelesi, bug\u00fcn T\u00fcrkiye&#8217;nin toplumsal haf\u0131zas\u0131nda hala tart\u0131\u015f\u0131lan ve \u00fczerinde akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc en sanc\u0131l\u0131 konulardan biridir.<\/p>\n<hr data-path-to-node=\"10\" \/>\n<p data-path-to-node=\"0\">Dersim Tertelesi\u2019nin toplumsal haf\u0131zadaki yeri, sadece tarih kitaplar\u0131ndaki rakamlarla de\u011fil, nesilden nesile aktar\u0131lan ac\u0131 dolu tan\u0131kl\u0131klar ve sanat eserleriyle \u015fekillenmi\u015ftir. Bu derin mevzuyu \u015fu \u00fc\u00e7 kolda inceleyebiliriz:<\/p>\n<h5 data-path-to-node=\"1\">1. Tan\u0131kl\u0131klar ve &#8220;Kay\u0131p K\u0131zlar&#8221;<\/h5>\n<p data-path-to-node=\"2\">Bu d\u00f6nemin en sars\u0131c\u0131 insani boyutu, harekat s\u0131ras\u0131nda ailelerini kaybeden veya ailelerinden kopar\u0131lan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li data-path-to-node=\"2\"><b data-path-to-node=\"3,0,0\" data-index-in-node=\"0\">Beyaz Da\u011f&#8217;\u0131n \u00c7ocuklar\u0131:<\/b> Bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z, b\u00f6lgede g\u00f6rev yapan subaylara evlatl\u0131k verilmi\u015f; ger\u00e7ek kimliklerini, dillerini ve k\u00f6kenlerini y\u0131llar sonra \u00f6\u011frenmi\u015flerdir.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"3,1,0\" data-index-in-node=\"0\">S\u00f6zl\u00fc Tarih:<\/b> Nezahat ve Kaz\u0131m G\u00fcndo\u011fan \u00e7iftinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 <i data-path-to-node=\"3,1,0\" data-index-in-node=\"60\">&#8220;\u0130ki Tutam Sa\u00e7: Dersim&#8217;in Kay\u0131p K\u0131zlar\u0131&#8221;<\/i> belgeseli, bu \u00e7ocuklar\u0131n y\u0131llar sonraki aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve ya\u015fad\u0131klar\u0131 travmay\u0131 t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir.<\/li>\n<\/ul>\n<h5 data-path-to-node=\"4\">2. A\u011f\u0131tlar ve T\u00fcrk\u00fcler<\/h5>\n<p data-path-to-node=\"5\">B\u00f6lge halk\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m\u0131 ka\u011f\u0131da d\u00f6kemese de tellere ve dillere d\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr. K\u0131rmancki (Zazaca) ve Kurmanci dillerinde yak\u0131lan a\u011f\u0131tlar, ya\u015fananlar\u0131n en canl\u0131 kan\u0131tlar\u0131d\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li data-path-to-node=\"5\"><b data-path-to-node=\"6,0,0\" data-index-in-node=\"0\">&#8220;Dersim D\u00f6rt Da\u011f \u0130\u00e7inde&#8221;:<\/b> En bilinen t\u00fcrk\u00fclerden biridir. B\u00f6lgenin ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7aresizli\u011fini anlat\u0131r.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"6,1,0\" data-index-in-node=\"0\">Seyit R\u0131za A\u011f\u0131tlar\u0131:<\/b> \u0130dam edilen Seyit R\u0131za ve o\u011flu i\u00e7in yak\u0131lan onlarca farkl\u0131 a\u011f\u0131t, halk ozanlar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eserlerde genellikle &#8220;ma\u011faralara s\u0131\u011f\u0131nan insanlar&#8221;, &#8220;Munzur suyunun kan akmas\u0131&#8221; ve &#8220;ayr\u0131l\u0131k&#8221; temalar\u0131 i\u015flenir.<\/li>\n<\/ul>\n<h5 data-path-to-node=\"7\">3. Edebiyat ve Sanat\u0131n Dili<\/h5>\n<p data-path-to-node=\"8\">Ya\u015fanan trajedi, T\u00fcrk edebiyat\u0131nda da yank\u0131 bulmu\u015ftur:<\/p>\n<ul>\n<li data-path-to-node=\"8\"><b data-path-to-node=\"9,0,0\" data-index-in-node=\"0\">\u015e\u00fckr\u00fc Erba\u015f:<\/b> \u015eiirlerinde bu d\u00f6nemin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 derin s\u0131z\u0131y\u0131 i\u015fleyen \u015fairlerdendir.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"9,1,0\" data-index-in-node=\"0\">Haydar Karata\u015f:<\/b> <i data-path-to-node=\"9,1,0\" data-index-in-node=\"16\">&#8220;Perperik-a S\u00f6e&#8221;<\/i> (Gece Kelebe\u011fi) gibi romanlar\u0131yla, o d\u00f6nemin atmosferini ve insanlar\u0131n do\u011fayla olan ba\u011f\u0131n\u0131n nas\u0131l koptu\u011funu edebi bir dille anlat\u0131r.<\/li>\n<li><b data-path-to-node=\"9,2,0\" data-index-in-node=\"0\">Sinema:<\/b> <i data-path-to-node=\"9,2,0\" data-index-in-node=\"8\">&#8220;Son S\u00fcrg\u00fcn&#8221;<\/i>, <i data-path-to-node=\"9,2,0\" data-index-in-node=\"22\">&#8220;Babam S\u0131n\u0131fta Kald\u0131&#8221;<\/i> (k\u0131sa film) gibi yap\u0131mlar, toplumsal bellek \u00fczerindeki s\u00fcrg\u00fcn ve asimilasyon etkilerini i\u015fler.<\/li>\n<\/ul>\n<h5 data-path-to-node=\"10\">4. Tarihsel Belgeler: &#8220;Ma\u011faralara Gaz At\u0131lmas\u0131&#8221;<\/h5>\n<p data-path-to-node=\"11\">Y\u0131llar sonra ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 askeri raporlarda ve d\u00f6nemin harekat planlar\u0131nda, sarp kayal\u0131klara ve ma\u011faralara s\u0131\u011f\u0131nan sivil halka y\u00f6nelik &#8220;zehirli gaz&#8221; kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair tart\u0131\u015fmal\u0131 ancak ciddi veriler tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, konunun askeri stratejiden ziyade insani bir felaket olarak de\u011ferlendirilmesine yol a\u00e7an en kritik noktalardan biridir.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"12\">Dersim Tertelesi, bug\u00fcn hala <b data-path-to-node=\"12\" data-index-in-node=\"29\">&#8220;y\u00fczle\u015fme&#8221;<\/b> kavram\u0131 etraf\u0131nda konu\u015fulan, T\u00fcrkiye&#8217;nin en karma\u015f\u0131k ve hassas haf\u0131za alanlar\u0131ndan biridir.<\/p>","excerpt":"","slug":"dersim-tertelesinin-1937-baslamasi","image":false,"all_day":true,"start_date":"2026-05-04 00:00:00","start_date_details":{"year":"2026","month":"05","day":"04","hour":"00","minutes":"00","seconds":"00"},"end_date":"2026-05-04 23:59:59","end_date_details":{"year":"2026","month":"05","day":"04","hour":"23","minutes":"59","seconds":"59"},"utc_start_date":"2026-05-04 00:00:00","utc_start_date_details":{"year":"2026","month":"05","day":"04","hour":"00","minutes":"00","seconds":"00"},"utc_end_date":"2026-05-04 23:59:59","utc_end_date_details":{"year":"2026","month":"05","day":"04","hour":"23","minutes":"59","seconds":"59"},"timezone":"UTC+0","timezone_abbr":"UTC+0","cost":"","cost_details":{"currency_symbol":"\u20ac","currency_code":"EUR","currency_position":"prefix","values":[]},"website":"","show_map":true,"show_map_link":true,"hide_from_listings":false,"sticky":false,"featured":false,"categories":[],"tags":[],"venue":[],"organizer":[],"custom_fields":[],"json_ld":{"@context":"http:\/\/schema.org","@type":"Event","name":"Dersim Tertelesinin (1937) Ba\u015flamas\u0131","description":"&lt;p&gt;Dersim Tertelesi, 1937-1938 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Tunceli (eski ad\u0131yla Dersim) b\u00f6lgesinde ya\u015fanan asker\u00ee harek\u00e2t\u0131, sonras\u0131ndaki kitlesel \u00f6l\u00fcmleri ve s\u00fcrg\u00fcnleri ifade etmek i\u00e7in b\u00f6lge halk\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lan terimdir. Zazaca bir kelime olan [&hellip;]&lt;\/p&gt;\\n","url":"https:\/\/dewabp.com\/tr\/takvim\/dersim-tertelesinin-1937-baslamasi\/","eventAttendanceMode":"https:\/\/schema.org\/OfflineEventAttendanceMode","eventStatus":"https:\/\/schema.org\/EventScheduled","startDate":"2026-05-04T00:00:00+00:00","endDate":"2026-05-04T23:59:59+00:00","performer":"Organization"}}