Üç Fidanın İdamı (6 Mayıs 1972)

Üç Fidanın İdamı, Türkiye’de 1968 kuşağının öğrenci liderlerinden Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan‘ın 6 Mayıs 1972 tarihinde Ankara Merkez Kapalı Cezaevi’nde idam edilmesini ifade eden trajik olaydır.

Bu olay, Türk siyasi tarihinin en çok tartışılan ve toplumsal bellekte en derin iz bırakan dönemeçlerinden biridir. İşte bu sürecin önemli başlıkları:

1. Kimdi Bu “Üç Fidan”?

• Deniz Gezmiş: Karizmatik kişiliğiyle öne çıkan, Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu’nun (THKO) kurucularındandır.
• Yusuf Aslan: THKO kurucularından olup Deniz Gezmiş ile birlikte Sivas/Şarkışla’da yakalanmıştır.
• Hüseyin İnan: Örgütün teorisyeni olarak kabul edilir ve grubun en disiplinli isimlerinden biridir.

2. İdama Götüren Süreç

12 Mart 1971 Muhtırası’nın ardından tutuklanan bu üç genç, Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 No’lu Mahkemesi’nde yargılandılar. Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesini (Anayasa’yı ihlal) ihlal ettikleri gerekçesiyle ölüm cezasına çarptırıldılar.

3. Siyasi İntikam Tartışmaları

İdam kararı Meclis’e geldiğinde büyük tartışmalar yaşanmıştır. Dönemin sağ siyasetçileri, 1961 yılında idam edilen Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın intikamını almak amacıyla “Üçe üç!” sloganlarıyla bu idamları desteklemişlerdir. Bu durum, kararın hukuki olmaktan ziyade siyasi bir misilleme olduğu eleştirilerini beraberinde getirmiştir.

4. Son Sözleri

İdam sehpasındaki son sözleri, onların ideolojik kararlılıklarını simgeler niteliktedir. Deniz Gezmiş’in son sözlerinde Türk ve Kürt halklarının kardeşliğine, bağımsızlık mücadelesine ve Marksizm-Leninizm’e vurgu yaptığı bilinir.

5. Toplumsal Hafıza ve Sanattaki Yeri

İdam edildiklerinde Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan 25, Hüseyin İnan ise 23 yaşındaydı. Genç yaşta ölüme gitmeleri nedeniyle halk arasında “Üç Fidan” olarak adlandırıldılar.

• Edebiyat: Nihat Behram’ın “Darağacında Üç Fidan” kitabı bu süreci anlatan en önemli eserdir.
• Müzik: Zülfü Livaneli’nin “Şarkışla” ve “Hoşçakal Kardeşim Deniz” şarkıları ile Selda Bağcan’ın yorumladığı birçok eser bu trajediyi konu alır.
• Şiir: Can Yücel’in “Mare Nostrum” şiiri (“En güzel deniz henüz gidilmemiş olanıdır” dizeleriyle biten meşhur şiiri) Deniz Gezmiş’e ithaf edilmiştir.